પીએમ વિશ્વકર્મા યોજનાના 3 વર્ષ

ચર્ચામાં કેમ?

• સપ્ટેમ્બર 2026માં \'પીએમ વિશ્વકર્મા યોજના\'ના અમલીકરણના ત્રણ વર્ષ પૂર્ણ થયા. આ મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિની ઉજવણી રૂપે, સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગ મંત્રાલય (MSME) દ્વારા યોજનાની ત્રીજી વર્ષગાંઠની ઉજવણી કરવામાં આવી. 
• આ પ્રસંગે દેશભરમાં લક્ષ્યાંકિત 30 લાખ પરંપરાગત કારીગરો અને હસ્તકલાકારોના સફળ નોંધણી કાર્ય પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો.

પીએમ વિશ્વકર્મા યોજના શું છે?

• વર્ષ 2023માં શરૂ કરાયેલી આ યોજના \'સન્માન\', \'સમર્થ્ય\' અને \'સમૃદ્ધિ\' - એ ત્રણ મુખ્ય સ્તંભો પર આધારિત છે.
• તેનો ઉદ્દેશ્ય અસંગઠિત ક્ષેત્રમાં કાર્યરત કારીગરોને સર્વાંગી (એન્ડ-ટુ-એન્ડ) સહાય પૂરી પાડીને \'ગુરુ-શિષ્ય પરંપરા\' (પરંપરાગત કૌશલ્યોની કૌટુંબિક પ્રથા) ને મજબૂત કરવાનો છે.
• આ એક \'સેન્ટ્રલ સેક્ટર સ્કીમ\' (કેન્દ્રીય ક્ષેત્રની યોજના) છે, જેમાં રૂ. 13,000 કરોડની નાણાકીય જોગવાઈ છે. નાણાકીય વર્ષ 2023-24થી 2027-28 સુધીના પાંચ વર્ષના સમયગાળા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા તેને સંપૂર્ણપણે ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે છે.
• તેનું અમલીકરણ સંયુક્ત રીતે સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગ મંત્રાલય (MSME), કૌશલ્ય વિકાસ અને સાહસિકતા મંત્રાલય તથા નાણાકીય સેવા વિભાગ (નાણા મંત્રાલય) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
• પીએમ વિશ્વકર્મા યોજનામાં 18 વર્ષ કે તેથી વધુ વયના એવા કારીગરો અને હસ્તકલાકારોનો સમાવેશ થાય છે જેઓ સૂચિત 18 પરંપરાગત વ્યવસાયોમાંથી કોઈ એકમાં સંકળાયેલા હોય અને અસંગઠિત ક્ષેત્રમાં સ્વ-રોજગારના ધોરણે પોતાના હાથ અને સાધનો વડે કામ કરતા હોય.
• અરજદારોએ અગાઉના 5 વર્ષમાં સ્વ-રોજગાર માટે આવી કોઈ સરકારી લોન લીધેલી ન હોવી જોઈએ અને આ યોજનાનો લાભ પરિવારના માત્ર એક જ સભ્યને મળી શકે છે. સરકારી કર્મચારીઓ અને તેમના પરિવારના સભ્યોને આ યોજનામાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે.
• જોકે, મુદ્રા (MUDRA) અને પીએમ સ્વાનિધિ (PM SVANidhi) યોજનાના એવા લાભાર્થીઓ આ યોજના માટે પાત્ર છે જેમણે પોતાની લોનની સંપૂર્ણ ચુકવણી કરી દીધી છે.