પીએમ સ્ટ્રીટ વેન્ડર આત્મનિર્ભર નિધિ

ચર્ચામાં કેમ? 

• \'પીએમ સ્ટ્રીટ વેન્ડર્સ આત્મનિર્ભર નિધિ\' (PM SVANidhi) યોજનાએ તેના પુનર્ગઠિત તબક્કાનું એક વર્ષ પૂર્ણ કર્યું છે. 
• આ યોજના હવે માત્ર કાર્યકારી મૂડી (working-capital) માટેની લોન પૂરતી સીમિત ન રહેતા ઔપચારિક નાણાકીય વ્યવસ્થા, ડિજિટલ સમાવેશ, સામાજિક સુરક્ષા, ક્ષમતા નિર્માણ અને ઉદ્યોગસાહસિકતા જેવા ક્ષેત્રો પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. 

PM SVANidhi યોજના વિશેની મુખ્ય બાબતો કઈ છે? 

• શહેરી શેરી-વિક્રેતાઓની વ્યવસ્થાને ઔપચારિક બનાવવા, ડિજિટલ નાણાકીય સમાવેશને પ્રોત્સાહન આપવા અને ગીરો-મુક્ત (collateral-free) કાર્યકારી મૂડી લોન પૂરી પાડવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે જૂન 2020માં આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલય (MoHUA) દ્વારા PM SVANidhi યોજના શરૂ કરવામાં આવી હતી. 
• કોવિડ-19 મહામારી દરમિયાન શરૂ કરાયેલી આ યોજના શેરી-વિક્રેતાઓને બિન-ઔપચારિક ધિરાણકર્તાઓ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં અને ઔપચારિક બેંકિંગ સિસ્ટમનો લાભ મેળવવામાં મદદ કરે છે. 
• ઓગસ્ટ 2025માં કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળ દ્વારા મંજૂર કરાયેલી આ યોજના હેઠળ ધિરાણનો સમયગાળો 31 માર્ચ 2030 સુધી લંબાવવામાં આવ્યો છે. તેનો લક્ષ્યાંક 1.15 કરોડ શેરી-વિક્રેતાઓ સુધી પહોંચવાનો છે, જેમાં 50 લાખ નવા લાભાર્થીઓનો સમાવેશ થાય છે. 
• આ યોજના આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલય (MoHUA) હેઠળ 100% કેન્દ્ર દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવતી \'સેન્ટ્રલ સેક્ટર સ્કીમ\' (કેન્દ્રીય ક્ષેત્રની યોજના) તરીકે અમલમાં મૂકવામાં આવી છે. 
• શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓ (ULBs) ની હદમાં કાર્યરત શહેરી, અર્ધ-શહેરી અને ગ્રામીણ શેરી-વિક્રેતાઓ, ફેરિયાઓ, હાથલારી ચાલકો અને બિન-ઔપચારિક સેવા પ્રદાતાઓ (જેમ કે વાળંદ, મોચી, લોન્ડ્રી કામદારો). 
• પ્રથમ તબક્કો (Tranche): 12 મહિનાના ચુકવણી સમયગાળા સાથે રૂ. 15,000 સુધીની ગીરો-મુક્ત કાર્યકારી મૂડી લોન. 
• બીજો તબક્કો: શરૂઆતની લોનની સમયસર અથવા વહેલી ચુકવણી કરવા પર 18 મહિનાના સમયગાળા સાથે રૂ. 25,000 સુધીની વધેલી લોન. 
• ત્રીજો તબક્કો: 36 મહિનાના સમયગાળા સાથે રૂ. 50,000 સુધીની ઉન્નત ધિરાણ સુવિધા, જેમાં વહેલી ચુકવણી (prepayment) પર કોઈ દંડ લાગતો નથી. 
• પ્રમાણભૂત (નોન-NPA) ખાતાઓ માટે વાર્ષિક 7% વ્યાજ સબસિડી, જે લાભાર્થીના બેંક ખાતામાં \'ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર\' (DBT) દ્વારા ત્રિમાસિક ધોરણે જમા કરવામાં આવે છે. 
• ઔપચારિક કેશલેસ બેંકિંગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે માસિક ડિજિટલ વ્યવહાર પર રૂ. 100 સુધીનું કેશબેક.
• UPI-લિંક્ડ RuPay ક્રેડિટ કાર્ડ જારી કરવું, જેની શરૂઆતની ક્રેડિટ મર્યાદા રૂ. 10,000 (જેને રૂ. 30,000 સુધી વધારી શકાય છે) અને માન્યતા અવધિ 5 વર્ષની હોય છે; આ કાર્ડ લોનના બીજા હપ્તાની સફળ ચુકવણી બાદ મેળવી શકાય છે.
• એક સંપૂર્ણ (એન્ડ-ટુ-એન્ડ) ડિજિટલ ધિરાણ પ્લેટફોર્મ (DLP) એ અરજી અને ચકાસણીથી લઈને મંજૂરી અને રકમની ચુકવણી (ડિસબર્સમેન્ટ) સુધીની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવી છે.
• જ્યારે વિક્રેતાઓ (વેન્ડર્સ) શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓ (ULBs) અને સેન્સસ ટાઉન્સ (વસ્તી ગણતરીના નગરો) વચ્ચે સ્થળાંતર કરે છે ત્યારે \'ભલામણ પત્રો\' (LoRs) નું સરળતાથી હસ્તાંતરણ શક્ય બનાવે છે, જેથી લાભોની સાતત્યતા જળવાઈ રહે.
• યોજનાને માત્ર ધિરાણ પૂરું પાડવાથી આગળ વધારીને એક સર્વગ્રાહી કલ્યાણકારી વ્યવસ્થામાં પરિવર્તિત કરવા માટે, MoHUA (આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલય) એ \'સ્વાનિધિ સે સમૃદ્ધિ\' પહેલ શરૂ કરી.
• PM સ્વાનિધિના લાભાર્થીઓ અને તેમના પરિવારોની સામાજિક-આર્થિક પ્રોફાઇલ તૈયાર કરવી અને તેમને કેન્દ્ર સરકારની 8 મુખ્ય કલ્યાણકારી યોજનાઓનો લાભ મેળવવામાં મદદ કરવી.
• આવરી લેવાયેલી યોજનાઓ: પ્રધાનમંત્રી જીવન જ્યોતિ વીમા યોજના (PMJJBY), પ્રધાનમંત્રી સુરક્ષા વીમા યોજના (PMSBY), PM જન ધન યોજના, બિલ્ડિંગ એન્ડ અધર કન્સ્ટ્રક્શન વર્કર્સ (BoCW) હેઠળ નોંધણી, PM શ્રમ યોગી માનધન યોજના, વન નેશન વન રેશન કાર્ડ (ONORC), જનની સુરક્ષા યોજના અને PM માતૃ વંદના યોજના (PMMVY).
• પુનર્ગઠનના પ્રથમ વર્ષ દરમિયાન, 10.56 લાખ નવા લાભાર્થીઓને રૂ. 6,294 કરોડની કિંમતની 21.86 લાખ લોન વિતરિત કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતથી જ, PM SVANidhi યોજનાએ ઔપચારિક ધિરાણ અને ડિજિટલ નાણાકીય સેવાઓ સુધીની પહોંચ વધારી છે; આ અંતર્ગત 78.68 લાખ વિક્રેતાઓએ 1.18 કરોડથી વધુ લોન મેળવી છે અને સાથે જ વ્યાજ સબસિડી તથા ડિજિટલ કેશબેકનો લાભ પણ મેળવ્યો છે.
• PM SVANidhi સ્ટાર્ટઅપ ચેલેન્જ બજાર સુધી પહોંચ, ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ, નાણાકીય સેવાઓ અને લોજિસ્ટિક્સને લગતા ઉકેલોને સમર્થન આપે છે; આ ઉપરાંત, 50 સ્ટ્રીટ ફૂડ હબ્સને પ્રત્યેક 4 કરોડ રૂપિયા સુધીની નાણાકીય સહાય મળશે અને વેન્ડિંગ ઝોન માટે વધારાના 25 લાખ રૂપિયાની સહાય આપવામાં આવશે.
• \'લોક કલ્યાણ મેળા\' વિક્રેતાઓને બેંકો અને શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓ (ULBs) સાથે જોડે છે, અને 6 લાખથી વધુ સ્ટ્રીટ-ફૂડ વિક્રેતાઓએ ખાદ્ય સુરક્ષા અને સ્વચ્છતા અંગે FSSAI તાલીમ મેળવી છે.