ગુજરાતના નવા લોકાયુક્ત – પૂર્વ જસ્ટિસ બિરેન વૈષ્ણવ

ગુજરાત હાઈકોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ બિરેનવૈષ્ણવે ગુજરાતના નવા લોકાયુક્ત તરીકે શપથ લીધા.

•  રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતેગાંધીનગરનાલોકભવનમાં શપથ લેવડાવ્યા. 
• તેઓ પાંચ વર્ષનો કાર્યકાળ પૂર્ણ કરશે. 
• રાજ્યના જાહેર અધિકારીઓ સામે ભ્રષ્ટાચાર અને સત્તાનાદુરુપયોગનાઆરોપોની તપાસ માટે લોકાયુક્ત જવાબદાર છે. 

લોકપાલ અને લોકાયુક્ત અધિનિયમ, ૨૦૧૩શુંછે?

• ૨૦૧૧માંઆબિલફરીથીલોકસભામાંરજૂકરવામાંઆવ્યું, અને તે જ વર્ષે લોકસભા દ્વારા પસાર કરવામાં આવ્યું, પરંતુ આ બિલ ૨૦૧૩માંરાજ્યસભાદ્વારાઅનેકસુધારાઓસાથેપસારકરવામાંઆવ્યું.
• ૪૫વર્ષનાલાંબાસંઘર્ષપછી, રાષ્ટ્રપતિની સંમતિ પ્રાપ્ત થયા પછી લોકપાલ અને લોકાયુક્ત અધિનિયમ, ૨૦૧૩પસારકરવામાંઆવ્યો.
• લોકપાલ અને લોકાયુક્ત અધિનિયમ, ૨૦૧૩૧૬જાન્યુઆરી૨૦૧૪નારોજઅમલમાંઆવ્યો.
   

લોકપાલની સ્થાપના માટેની પ્રક્રિયા શું છે?

• આ કાયદામાં \'લોકપાલ\' ની સ્થાપનાની જોગવાઈ છે જેમાં એક અધ્યક્ષ અને આવા ઘણા સભ્યો હોય છે, જેમાંથી પચાસ ટકા ન્યાયિક સભ્યો હોય છે.
• તે એવી પણ જોગવાઈ કરે છે કે લોકપાલનાસભ્યોમાંથી ઓછામાં ઓછા પચાસ ટકા અનુસૂચિત જાતિ, અનુસૂચિત જનજાતિ, અન્ય પછાત વર્ગો, લઘુમતીઓ અને મહિલાઓનાવ્યક્તિઓમાંથી હોવા જોઈએ.
• કલમ ૪લોકપાલનાઅધ્યક્ષઅનેઅન્યસભ્યોનીપસંદગીનાહેતુમાટે \'પસંદગીસમિતિ\' નીવિગતોઆપેછે. આઉચ્ચ-સત્તાવાળી \'પસંદગીસમિતિ\' માંનીચેનાનોસમાવેશથાયછે:

1. વડાપ્રધાન;
2. લોકસભાના અધ્યક્ષ;
3. લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા;
4. ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ અથવા તેમના દ્વારા નિયુક્ત સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ; અને
5. રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા નિયુક્ત થનાર એક પ્રખ્યાત કાયદાશાસ્ત્રી
6. પસંદગી સમિતિ લોકપાલના અધ્યક્ષ અને સભ્યોની પસંદગી માટે પારદર્શક રીતે પોતાની પ્રક્રિયાનું નિયમન કરશે.

નિમણૂક, કાર્યકાળ અને સેવા શરતો સંબંધિત કાયદો શું છે?

નિમણૂક:

• કલમ 6 મુજબ, અધ્યક્ષ અને દરેક સભ્યની પસંદગી સમિતિની ભલામણો પર, રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા તેમના હસ્તાક્ષર અને સીલ હેઠળ વોરંટ દ્વારા નિમણૂક કરવામાં આવશે.

કાર્યકાળ:

• તેઓ તેમના પદ પર પ્રવેશ કરે તે તારીખથી5 વર્ષના કાર્યકાળ માટે અથવા 70 વર્ષની ઉંમર પ્રાપ્ત થાય ત્યાં સુધી, જે પણ વહેલું હોય ત્યાં સુધી, પદ સંભાળશે.
• તેઓ રાષ્ટ્રપતિનેસંબોધીને પોતાના હસ્તાક્ષર લખીને પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપી શકે છે અથવા કલમ 37 માં જોગવાઈ મુજબ તેમના પદ પરથી દૂર કરી શકાય છે.

પગાર:

• કલમ 7 મુજબ, અધ્યક્ષનો પગાર, ભથ્થાં અને અન્ય સેવા શરતો ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ જેટલા જ રહેશે અને અન્ય સભ્યોનો પગાર સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ જેટલો જ રહેશે.
• કલમ 13 માં જણાવાયું છે કે લોકપાલનો ખર્ચ ભારતના સંકલિત ભંડોળમાંથીવસૂલવામાં આવશે.

દૂર કરવું અને સસ્પેન્શન:

• કલમ 37લોકપાલના અધ્યક્ષ અને અન્ય સભ્યોને દૂર કરવા અને સસ્પેન્શન સાથે સંબંધિત છે.

લોકપાલની તપાસ શાખા અને ફરિયાદ શાખા શું છે?

• કલમ ૧૧માંજણાવાયુંછેકેભ્રષ્ટાચારનિવારણઅધિનિયમ, ૧૯૮૮હેઠળજાહેરજનતાદ્વારાકરવામાંઆવેલાકોઈપણગુનાનીપ્રાથમિકતપાસકરવામાટેલોકપાલતપાસનિયામકનાનેતૃત્વહેઠળએકતપાસનીરચનાકરશે.
• કલમ ૧૨માંજોગવાઈછેકેલોકપાલફરિયાદશાખાનીરચનાકરશે. લોકપાલભ્રષ્ટાચારનિવારણઅધિનિયમ, ૧૯૮૮હેઠળભ્રષ્ટાચારનાકોઈપણઆરોપનેલગતાકોઈપણવ્યક્તિનાકોઈપણકાર્યઅથવાઆચરણનીપણતપાસકરીશકેછેજેલાંચઆપવા, લાંચ આપવાના કાવતરામાં સામેલ હોય.