વિક્સિત ભારત શિક્ષા અધિષ્ઠાન બિલ 2025

સમાચારમાં કેમ?

• વિકસિત ભારત શિક્ષા અધિષ્ઠાન (VBSA) બિલ, 2025 સંસદના શિયાળુ સત્રમાં લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને તેને સંયુક્ત સંસદીય સમિતિને મોકલવામાં આવ્યું હતું.
• આ બિલનો ઉદ્દેશ્ય રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) 2020 ને લાગુ કરવા માટે ભારતના ઉચ્ચ શિક્ષણ નિયમનમાં સુધારો કરવાનો છે.

વિકાસ ભારત શિક્ષા અધિષ્ઠાન બિલ, 2025 શું છે?

• તે ભારતમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે એકીકૃત નિયમનકારી સ્થાપત્ય બનાવવા માટે પ્રસ્તાવિત નવો કાયદો છે, જે બંધારણની યુનિયન યાદીની એન્ટ્રી 66 (ઉચ્ચ શિક્ષણ માટેના ધોરણોનું નિર્ધારણ) હેઠળ ઘડવામાં આવ્યો છે.

• તેનો મુખ્ય હેતુ ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ (HEIs) ને અસરકારક સંકલન અને ધોરણોના નિર્ધારણ દ્વારા શ્રેષ્ઠતા પ્રાપ્ત કરવા માટે સશક્ત બનાવવાનો છે.

બિલની જરૂરિયાત: 

• NEP2020 અનુસાર ઉચ્ચ શિક્ષણ નિયમનકારી માળખામાં ઓવરલેપિંગ સત્તાવાળાઓને દૂર કરીને, નિયમનને સરળ બનાવીને અને અનુપાલન બોજ ઘટાડીને સુધારો કરવો જેથી સંસ્થાઓ શૈક્ષણિક શ્રેષ્ઠતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકે.

પ્રસ્તાવિત મુખ્ય ફેરફારો:

• એક નવી સર્વોચ્ચ સંસ્થાની સ્થાપના: વિકાસ ભારત શિક્ષા અધિષ્ઠાનની સ્થાપના સર્વોચ્ચ સત્તા તરીકે કરવામાં આવશે. આર્કિટેક્ચર કાઉન્સિલ (CoA) NEP 2020 માં કલ્પના કરાયેલ વ્યાવસાયિક માનક સેટિંગ સંસ્થા (PSSB) તરીકે કાર્ય કરશે.
• વિકસિત ભારત શિક્ષા વિનિમયમાન પરિષદ: ધોરણોના સંકલન અને જાળવણી માટે નિયમનકારી પરિષદ.
• વિકસિત ભારત શિક્ષા ગુણવત્ત પરિષદ: સ્વતંત્ર માન્યતા પરિષદ.
• વિકસિત ભારત શિક્ષા માનક પરિષદ: લઘુત્તમ શૈક્ષણિક ધોરણોને સ્પષ્ટ કરવા માટે માનક પરિષદ.