૧૧મો આયુર્વેદ દિવસ

ચર્ચામાં કેમ?

• તાજેતરમાં, આયુષ મંત્રાલય દ્વારા નાગપુરમાં \'સ્વસ્થ ભવિષ્ય માટે આયુર્વેદ\' (Ayurveda for a Healthy Future) વિષયવસ્તુ (થીમ) સાથે ૧૧મો આયુર્વેદ દિવસ ઉજવવામાં આવ્યો હતો.
• આ ઉજવણી દરમિયાન ગોક્ષુર (Tribulus terrestris) અને ચંદ્રશુર (Lepidium sativum) પર સુરક્ષા દસ્તાવેજો (Safety Dossiers), ત્વચાના રોગો માટે પ્રમાણભૂત સારવાર માર્ગદર્શિકા અને \'પરંપરાગત જ્ઞાનથી વૈશ્વિક નેતૃત્વ સુધી: આયુષ વિઝન ૨૦૩૦\' અહેવાલ બહાર પાડવામાં આવ્યા હતા.

આયુર્વેદ દિવસ વિશેની મુખ્ય બાબતો કઈ છે?

• આયુર્વેદ એ જીવનનું એક પ્રાચીન વિજ્ઞાન (૫,૦૦૦ વર્ષથી વધુ જૂનું) છે જેનાં મૂળ ઋગ્વેદમાં રહેલાં છે અને તે \'આયુ\' (જીવન) અને \'વેદ\' (જ્ઞાન) શબ્દો પરથી ઉતરી આવ્યું છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સ્વસ્થ વ્યક્તિના સ્વાસ્થ્યને જાળવી રાખવાનો અને બીમાર વ્યક્તિના રોગની સારવાર કરવાનો છે.
• આયુર્વેદ સ્વાસ્થ્યને દોષ (જૈવ-ઊર્જા), અગ્નિ (ચયાપચયની અગ્નિ), ધાતુ (શારીરિક પેશીઓ), મલ (કચરાનો નિકાલ) અને શરીર, મન તથા આત્મા વચ્ચેના સંતુલન તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરે છે.
• આયુર્વેદ વનસ્પતિઓ, પ્રાણીજન્ય ઉત્પાદનો અને ખનિજોના ઔષધીય ગુણધર્મોનો ઉપયોગ કરે છે, જેમાં ચરક સંહિતા અને સુશ્રુત સંહિતા જેવા ગ્રંથોમાં નોંધાયેલ શાસ્ત્રીય જ્ઞાનનો સમાવેશ થાય છે.
• આયુર્વેદને ચિકિત્સાની પ્રાચીન ભારતીય પદ્ધતિ તરીકે પ્રોત્સાહન આપવા અને તેની વૈશ્વિક ઓળખ વધારવા માટે દર વર્ષે ૨૩ સપ્ટેમ્બરના રોજ આયુર્વેદ દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવે છે.
• આયુષ મંત્રાલયે કેલેન્ડરમાં એકસમાન ઓળખ પૂરી પાડવા અને વિશ્વભરમાં વ્યાપક સહભાગિતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે માર્ચ ૨૦૨૫માં આયુર્વેદ દિવસ માટે એક નિશ્ચિત તારીખ જાહેર કરી હતી.
• અગાઉ, આયુર્વેદ દિવસ ધન્વંતરિ જયંતિ (ધનતેરસ) પર ઉજવવામાં આવતો હતો; ૨૩ સપ્ટેમ્બર (જે શરદ ઋતુના વિષુવદિન - autumn equinox સાથે સુસંગત છે) પર આ ફેરફાર કરવો એ શરીર, મન અને આત્મા વચ્ચેના સંતુલનના આયુર્વેદના સિદ્ધાંતને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
• ભારત સુધારેલ શિક્ષણ, પુરાવા-આધારિત સંશોધન અને વિકાસ, દવાઓના માનકીકરણ, વૈશ્વિક પહોંચ અને આધુનિક સ્વાસ્થ્ય સંભાળ પ્રણાલીઓ સાથેના સંકલન દ્વારા આયુર્વેદ ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવી રહ્યું છે.
• સર્વગ્રાહી સ્વાસ્થ્ય સંભાળ અભિગમોના વિસ્તાર માટે યોગ અને પ્રાકૃતિક ચિકિત્સા (નેચરોપેથી), યુનાની, સિદ્ધ અને હોમિયોપેથી જેવી અન્ય પરંપરાગત પદ્ધતિઓ સાથે આયુર્વેદને પણ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે.