OPEC અને OPEC+ માંથી UAE બહાર

• સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) એ 1 મે 2026 થી પેટ્રોલિયમ નિકાસ કરનારા દેશોના સંગઠન (OPEC) અને વ્યાપક OPEC+ જોડાણમાંથી બહાર નીકળવાની જાહેરાત કરી. 
• આ સીમાચિહ્નરૂપ નિર્ણય વૈશ્વિક ઊર્જા ભૂરાજનીતિમાં મોટો ફેરફાર દર્શાવે છે, જે ઐતિહાસિક તેલ કાર્ટેલની સોદાબાજી શક્તિને નબળી પાડવાની ધમકી આપે છે. 

OPEC: 

• તે 1960 માં બગદાદ પરિષદમાં ઈરાન, ઇરાક, કુવૈત, સાઉદી અરેબિયા અને વેનેઝુએલા દ્વારા બનાવવામાં આવેલ કાયમી આંતર-સરકારી સંગઠન છે. 
• આદેશ: તેના સભ્ય દેશોની પેટ્રોલિયમ નીતિઓનું સંકલન અને એકીકરણ કરવા અને તેલ બજારોની સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવા. 
• UAE (અબુ ધાબી દ્વારા) 1967 માં જોડાયા પછીથી ખૂબ પ્રભાવશાળી સભ્ય રહ્યું છે, પાછળથી સમગ્ર ફેડરેશનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. 
• UAE ના બહાર નીકળ્યા પછી, OPEC પાસે 11 સક્રિય સભ્યો બાકી છે: અલ્જેરિયા, કોંગો, ઇક્વેટોરિયલ ગિની, ગેબોન, ઈરાન, ઇરાક, કુવૈત, લિબિયા, નાઇજીરીયા, સાઉદી અરેબિયા અને વેનેઝુએલા. 

OPEC+:

• યુએસ શેલ ઓઇલ વૃદ્ધિને કારણે ઘટતા તેલના ભાવને સંબોધવા માટે OPEC અને 10 અન્ય તેલ ઉત્પાદકો વચ્ચે જોડાણ તરીકે 2016 માં રચના કરવામાં આવી હતી.
• OPEC+ માં OPEC સભ્યો ઉપરાંત અઝરબૈજાન, બહેરીન, બ્રુનેઈ, કઝાકિસ્તાન, મલેશિયા, મેક્સિકો, ઓમાન, રશિયા, દક્ષિણ સુદાન અને સુદાનનો સમાવેશ થાય છે.
• OPEC+ વિશ્વના ક્રૂડ ઓઇલનું આશરે 40% ઉત્પાદન કરે છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વેપાર થતા પેટ્રોલિયમનો લગભગ 60% હિસ્સો ધરાવે છે.
• UAE બહાર નીકળવાના કારણો: UAE એ મુખ્યત્વે પ્રતિબંધિત ઉત્પાદન ક્વોટાને કારણે OPEC માંથી બહાર નીકળવાનો નિર્ણય લીધો જેણે તેની વિસ્તૃત તેલ ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરવાની ક્ષમતાને મર્યાદિત કરી, ભલે તે 2027 સુધીમાં દરરોજ 5 મિલિયન બેરલ સુધી પહોંચવાનું લક્ષ્ય રાખે છે.
• તે જ સમયે, UAE એક ઊર્જા સંક્રમણ વ્યૂહરચના અપનાવી રહ્યું છે જે વૈશ્વિક માંગ નવીનીકરણીય ઉર્જા તરફ વળે તે પહેલાં ટૂંકા ગાળામાં તેલની આવકને મહત્તમ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
• OPEC ની સર્વસંમતિ-આધારિત નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા, જેમાં ઈરાનની હાજરીનો સમાવેશ થાય છે, બદલાતી ભૂરાજકીય અને બજાર પરિસ્થિતિઓને સ્વતંત્ર રીતે પ્રતિભાવ આપવાની UAE ની ક્ષમતાને વધુ મર્યાદિત કરી.
• UAE બહાર નીકળવાનો પ્રભાવ: 2025 માં, UAE OPEC માં ચોથું સૌથી મોટું તેલ ઉત્પાદક હતું, જે કુલ ઉત્પાદનમાં લગભગ 11% ફાળો આપતું હતું.
• તેની તેલ ઉત્પાદન ક્ષમતા પ્રતિ દિવસ 4.2-4.5 મિલિયન બેરલ હોવાનો અંદાજ છે. આ બહાર નીકળવાથી OPEC ની વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અને ભાવોને નિયંત્રિત કરવાની ક્ષમતા નબળી પડવાની ધારણા છે, કારણ કે તે કાર્ટેલમાં સામૂહિક શિસ્ત ઘટાડે છે.
• ભારત માટે, આનાથી તેલના ભાવમાં ઘટાડો અને ફુગાવામાં ઘટાડો, તેમજ વૈશ્વિક બજારમાં તેલ પુરવઠાની વધુ ઉપલબ્ધતા દ્વારા આર્થિક રાહત મળી શકે છે.