રાષ્ટ્રીય એકતા દિવસ 2026

ચર્ચામાં કેમ? 

  • પ્રધાનમંત્રીએ ગુજરાતના એકતા નગરમાં \'સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી\' ખાતે સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની ૧૫૧મી જન્મજયંતિ (૩૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬) નિમિત્તે તેમને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી અને \'એક ભારત, શ્રેષ્ઠ ભારત\'ની થીમ હેઠળ ભારતની સાંસ્કૃતિક વિવિધતાની ઉજવણી કરતા \'ભારત પર્વ ૨૦૨૬\'નું ઉદ્ઘાટન કર્યું. 

 

રાષ્ટ્રીય એકતા દિવસ વિશે મુખ્ય તથ્યો કયા છે? 

  • ભારતને એક કરવામાં સરદાર પટેલની ભૂમિકાને બિરદાવવા માટે ભારત સરકાર દ્વારા ૨૦૧૪માં \'રાષ્ટ્રીય એકતા દિવસ\'ની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. 
  • તે રાષ્ટ્રીય એકીકરણ, શાંતિ અને વિવિધતામાં એકતાના આદર્શોનું પ્રતીક છે. 
  • તે નાગરિકોને રાષ્ટ્રીય અખંડિતતા અને સામૂહિક શક્તિ પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃદ્રઢ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે. 
  • આ દિવસ \'એક ભારત શ્રેષ્ઠ ભારત (EBSB)\' પહેલને પ્રોત્સાહન આપવા માટેના મંચ તરીકે પણ કાર્ય કરે છે, જેની જાહેરાત પ્રધાનમંત્રી મોદી દ્વારા ૨૦૧૫માં કરવામાં આવી હતી.
  • સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી: ૩૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૧૮ના રોજ ગુજરાતના કેવડિયા ખાતે ઉદ્ઘાટિત \'સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી\' ૧૮૨ મીટરની ઊંચાઈ સાથે વિશ્વની સૌથી ઊંચી પ્રતિમા છે, જે સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલને સમર્પિત છે. 
  • નર્મદા નદી અને સરદાર સરોવર ડેમની સામે આવેલી \'સાધુ બેટ\' ટેકરી પર સ્થિત આ પ્રતિમા રાષ્ટ્રીય એકતા અને ગૌરવનું પ્રતીક છે. 
  • ૨૦૨૦માં, તેને \'શાંઘાઈ સહકાર સંગઠન (SCO)ના આઠ અજાયબીઓ\'માં સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું. 

 

ભારત પર્વ ૨૦૨૬ 

  • \'શક્તિ ઓફ ભારત\' (ભારતની શક્તિ) થીમ હેઠળ ૧ થી ૧૫ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ દરમિયાન આયોજિત આ મહોત્સવ વિવિધ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના સાંસ્કૃતિક વારસાને એક સામાન્ય મંચ પર લાવે છે. 
  • આ મહોત્સવ \'વિવિધતામાં એકતા\', \'વોકલ ફોર લોકલ\' (સ્થાનિક માટે અવાજ ઉઠાવવો/સમર્થન આપવું) અને \'સંસ્કૃતિથી વાણિજ્ય સુધી\' (Culture to Commerce)ના ખ્યાલોને પ્રોત્સાહન આપે છે, તેમજ સ્થાનિક કારીગરો અને ઉત્પાદનોને સમર્થન પૂરું પાડે છે. 

 

એકતા પ્રકાશ પર્વ ૨૦૨૬ 

  • આ કાર્યક્રમ કલાત્મક પ્રકાશ પ્રદર્શનો (લાઈટ ડિસ્પ્લે) દ્વારા ભારતનો સાંસ્કૃતિક વારસો, રાષ્ટ્રીય એકતા અને આધુનિક વિકાસને પ્રદર્શિત કરે છે. સળંગ બીજા વર્ષે આયોજિત આ મહોત્સવ ૧૫ જાન્યુઆરી ૨૦૨૭ સુધી ચાલશે અને \'એક ભારત, શ્રેષ્ઠ ભારત\'ના વિઝનને પ્રોત્સાહન આપશે. 
  • આ મહોત્સવમાં લગભગ ૭.૬ કિમીના વિસ્તારમાં વિષય-આધારિત રોશની કરવામાં આવી છે. અહીં ઇન્ડોર ઝોન ઉત્તર, પૂર્વ, પશ્ચિમ અને દક્ષિણ ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જ્યારે આઉટડોર ઇન્સ્ટોલેશન્સ (પ્રદર્શનો) પ્રાદેશિક પરંપરાઓ અને સાંસ્કૃતિક સીમાચિહ્નોને ઉજાગર કરે છે. 
  • \'વિકાસ ભી, વિરાસત ભી\'ના વિઝન હેઠળ, અહીંના પ્રદર્શનો મહિલા સશક્તિકરણ, ભારતની તકનીકી પ્રગતિ, અવકાશ સંશોધન અને સુરક્ષા દળોની વીરતાને પણ પ્રસ્તુત કરે છે.

 

સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ વિશેની મુખ્ય વિશેષતાઓ કઈ છે?

  • ૩૧ ઓક્ટોબર, ૧૮૭૫ના રોજ ગુજરાતના નડિયાદમાં જન્મ. તેમનો પરિવાર લેવા પાટીદાર સમુદાયનો હતો.
  • ઈંગ્લેન્ડમાં કાયદાનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો, જ્યાં તેમણે \'રોમન લો\' (Roman Law) વિષયમાં પુરસ્કાર મેળવ્યો હતો. ત્યારબાદ ૧૯૧૩માં તેઓ બેરિસ્ટર તરીકે ભારત પરત ફર્યા.
  • તેમની દ્રઢ નિશ્ચયશક્તિ અને મક્કમ અભિગમને કારણે તેઓ \'ભારતના લોખંડી પુરુષ\' (Iron Man of India) તરીકે જાણીતા બન્યા. તેમને રાષ્ટ્રીય એકતા અને અડગ મનોબળના પ્રતીક તરીકે સન્માન આપવામાં આવે છે.

 

રાજકીય ઉદય:

  • રાષ્ટ્રીય આંદોલનમાં પ્રવેશ: મહાત્મા ગાંધીથી પ્રેરિત થઈને પટેલ સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં જોડાયા.
  • ખેડા સત્યાગ્રહ (૧૯૧૮): પાક નિષ્ફળતા અને કૃષિ સંકટથી પ્રભાવિત ખેડૂતો માટે જમીન મહેસૂલમાં રાહતની માંગણી કરતા, તેમણે ખેડા સત્યાગ્રહમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.
  • બારડોલી સત્યાગ્રહ (૧૯૨૮): અન્યાયી કર વધારા સામે બારડોલી સત્યાગ્રહમાં તેમણે નેતૃત્વ પૂરું પાડ્યું હતું. તેમના આ નેતૃત્વ બદલ તેમને \'સરદાર\'નું બિરુદ મળ્યું.

 

ભારતીય રાષ્ટ્રીય આંદોલનમાં ભૂમિકા:

  • અસહકાર અને સવિનય કાનૂન ભંગ: તેમણે ગાંધીવાદી આંદોલનોમાં સક્રિય ભાગ લીધો, મીઠાના સત્યાગ્રહ (૧૯૩૦) માટે લોકસમર્થન એકત્ર કર્યું અને સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ દરમિયાન અનેકવાર જેલવાસ ભોગવ્યો.
  • કોંગ્રેસ અધ્યક્ષપદ: કરાચી (૧૯૩૧) ખાતે યોજાયેલા ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના ૪૬મા અધિવેશનની તેમણે અધ્યક્ષતા કરી હતી. આ અધિવેશનમાં \'ગાંધી-ઇરવિન કરાર\'ને સમર્થન આપવામાં આવ્યું હતું અને મૂળભૂત અધિકારો તથા રાષ્ટ્રીય આર્થિક કાર્યક્રમ અંગેના ઠરાવો અપનાવવામાં આવ્યા હતા.
  • હિંદ છોડો આંદોલન (૧૯૪૨): ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના આ મહત્વપૂર્ણ તબક્કા દરમિયાન પટેલની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને તેમને જેલમાં મોકલી દેવામાં આવ્યા હતા.

 

સ્વતંત્રતા પછી યોગદાન:

  • રજવાડાઓનું એકીકરણ: ૫૬૨ રજવાડાઓ ભારતીય સંઘમાં એકીકરણનું નેતૃત્વ કર્યું, રાષ્ટ્રીય એકતા અને પ્રાદેશિક અખંડિતતાને મજબૂત બનાવી.
  • ભારતીય સ્વતંત્રતા અધિનિયમ, ૧૯૪૭ એ રજવાડાઓ પર બ્રિટિશ સર્વોચ્ચતાનો અંત લાવ્યો, જેનાથી તેમના માટે સ્વતંત્ર રહેવાની અથવા ભારત અથવા પાકિસ્તાનમાં જોડાવાની શક્યતા ઊભી થઈ.
  • ભારતની સિવિલ સર્વિસીસને મજબૂત બનાવવી: પટેલે આધુનિક અખિલ ભારતીય સેવાઓની સ્થાપનામાં, દેશના વહીવટી માળખાને મજબૂત બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.
  • અમલદારશાહી પ્રણાલીને મજબૂત બનાવવામાં તેમના યોગદાન બદલ \'ભારતના સિવિલ સેવકોના આશ્રયદાતા સંત\' તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે.
  • રાષ્ટ્રીય સિવિલ સર્વિસીસ દિવસ (૨૧ એપ્રિલ) સરદાર પટેલના ૧૯૪૭ના ભાષણને માન આપે છે, જેમાં સિવિલ સેવકોને \'ભારતનું સ્ટીલ ફ્રેમ\' ગણાવવામાં આવ્યું હતું અને જાહેર સેવા પ્રત્યેના તેમના સમર્પણને મજબૂત બનાવવામાં આવ્યું હતું.
  • અધ્યક્ષતા અને સમિતિ કાર્ય: બંધારણ સભામાં મૂળભૂત અધિકારો, લઘુમતીઓ અને આદિવાસી અને બાકાત વિસ્તારો પર સલાહકાર સમિતિનું નેતૃત્વ કર્યું.

 

એક ભારત શ્રેષ્ઠ ભારત (EBSB) પહેલ શું છે?

  • 31 ઓક્ટોબર 2015 ના રોજ શરૂ કરાયેલ, EBSB પહેલ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો વચ્ચે સાંસ્કૃતિક, ભાષાકીય અને સામાજિક આદાનપ્રદાન દ્વારા પટેલના રાષ્ટ્રીય એકતા અને એકીકરણના વિઝનને આગળ ધપાવવાનો પ્રયાસ કરે છે.
  • મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો: પ્રદેશોમાં નાગરિકો વચ્ચે ભાવનાત્મક બંધનોને મજબૂત બનાવવો.
  • રાજ્યો વચ્ચે સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાન અને ભાષાકીય પ્રશંસાને પ્રોત્સાહન આપવું.
  • માળખાગત આંતર-રાજ્ય ભાગીદારી દ્વારા રાષ્ટ્રીય એકતાને પ્રોત્સાહન આપવું.
  • ભારતની વિવિધ કલા, વારસો અને પરંપરાઓને પ્રકાશિત કરવી.
  • પરસ્પર શિક્ષણ અને શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓના આદાનપ્રદાનને પ્રોત્સાહન આપવું.
  • EBSB ઇવેન્ટ્સ અને પહેલો એકતાને પ્રોત્સાહન આપવું:
  • રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ જોડી: EBSB ભાષાકીય, સાંસ્કૃતિક અને શૈક્ષણિક આદાનપ્રદાન દ્વારા ભાવનાત્મક બંધનોને મજબૂત બનાવવા માટે વિવિધ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને જોડીને \'વિવિધતામાં એકતા\' ના વિચારને પ્રોત્સાહન આપે છે.
  • ભાષા સંગમ એપ્લિકેશન: તે EBSB હેઠળ શિક્ષણ મંત્રાલયની એક પહેલ છે, જે 22 ભારતીય ભાષાઓમાં રોજિંદા ઉપયોગના મૂળભૂત વાક્યો શીખવે છે, ભાષાકીય સમાવેશને પ્રોત્સાહન આપે છે.
  • યુવા સંગમ અને EBSB ક્લબ: સમજણ વધારવા માટે વિદ્યાર્થીઓના આદાનપ્રદાન અને આંતરરાજ્ય યુવા જોડાણને પ્રોત્સાહન આપો.
  • કાશી તમિલ સંગમ: કાશી અને તમિલનાડુ વચ્ચેના સાંસ્કૃતિક અને આધ્યાત્મિક બંધનની ઉજવણી કરે છે, કલા, ભાષા અને પરંપરાના આદાનપ્રદાન દ્વારા એકતાને પ્રોત્સાહન આપે છે.
  • સાંસ્કૃતિક અને ખાદ્ય ઉત્સવો: આંતર-પ્રાદેશિક પ્રશંસા અને પર્યટનને વધારવું.
  • ડિજિટલ આઉટરીચ: માય ભારત પોર્ટલ અને EBSB ક્વિઝ જેવા પ્લેટફોર્મ નાગરિક ભાગીદારી અને સાંસ્કૃતિક જાગૃતિને ઓનલાઇન પ્રોત્સાહન આપે છે.
  • અસર: તે રાષ્ટ્રીય એકતા દિવસની ભાવનાને એક દિવસથી આગળ વધારીને, તેને રાષ્ટ્રીય એકતા માટે સતત ચળવળમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
  • લાખો સહભાગીઓ સાથે, તે દેખો અપના દેશ (પર્યટન) અને સ્વદેશી રમતગમત પ્રમોશન જેવી પહેલોને સમર્થન આપે છે, જે ભારતની સામૂહિક ઓળખને મજબૂત બનાવે છે.

 

નિષ્કર્ષ

  • રાષ્ટ્રીય એકતા દિવસ રાષ્ટ્રીય એકતામાં સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલના યોગદાનને યાદ કરીને આગળ વધે છે. 
  • એક ભારત શ્રેષ્ઠ ભારત, ભારત પર્વ અને સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાન જેવી પહેલો ભારતની વિવિધતાને સામાજિક સંકલન, પરસ્પર સમજણ અને સામૂહિક રાષ્ટ્રીય ઓળખના સ્ત્રોતમાં પરિવર્તિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. તેઓ સાથે મળીને વિવિધતામાં એકતાના દ્રષ્ટિકોણને વધુ દ્રઢ બનાવે છે અને એક સમાવેશી તથા સંકલિત ભારતના પાયાને મજબૂત કરે છે.
DICS Branches

Our Branches

DICS Ahmedabad

Ahmedabad

(Head Office)

Address : 506, 3rd EYE THREE (III), Opp. Induben Khakhrawala, Girish Cold Drink Cross Road, CG Road, Navrangpura, Ahmedabad, 380009.


Mobile : 8469231587 / 9586028957

E-mail: dics.upsc@gmail.com

Gandhinagar

Address: A-306, The Landmark, Urjanagar-1, Opp. Spicy Street, Kudasan – Por Road, Kudasan, Gandhinagar – 382421


Mobile : 9723832444 / 9723932444

E-mail: dics.gnagar@gmail.com

DICS Vadodara

Vadodara

Address: Tithi Commercial Complex, 401/402 Productivity Road, Opp. Productivity House, Alkapuri, Vadodara, Gujarat – 390007


Mobile : 9725692037 / 9725692054

E-mail: dics.vadodara@gmail.com

DICS Surat

Surat

Address: 403, Raj Victoria, Opp. Pal Walkway, Near Galaxy Circle, Pal, Surat-394510


Mobile : 8401031583 / 8401031587

E-mail: dics.surat@gmail.com

DICS Ahmedabad

Ahmedabad (Associate Partner) Edukreme UPSC-GPSC Powered by DICS

Address: 303,305 K 158 Complex Above Magson, Sindhubhavan Road Ahmedabad-380059


Mobile : 9974751177 / 8469231587

E-mail: dicssbr@gmail.com

DICS New Delhi

New Delhi(In Association with Edge IAS)

Address: 57/17, 2nd Floor, Old Rajinder Nagar Market, Bada Bazaar Marg, Delhi-60


Mobile : 9104830862 / 9104830865

E-mail: dics.newdelhi@gmail.com